Husi Shinzo Abe
Garantia rekuperasaun ekonomia Japaun sai nu’udar ha’u nia prioridade desde ha’u fila fali nu’udar Primeiru Ministru ba nasaun ida ne’e iha fin do ano tinan kotuk. Ita halo ona progresu, no hanesan jornal ne’e (The Wall Street Journal) observa ona, emprezarius Japones no individu hamutuk komesa ona sente ninia benefisiu. Naturalidade husi ekonomia global, atu oinsa mos, signifika katak “Abenomics” labele simplesmente sai hanesan esforsu nasional deit, no mos labele sai hanesan susesu tempu badak nian deit. Forsa ekonomika Japaun hari’I ona bazea ba kooperasaun no komersiu internasional, aliende ne’e ami nia politika eksternu hari’i ho fiar ida katak dame no prosperidade eksterior fo kontribuisaun ba dame no prosperiodade iha ita nia uma laran. Maneira ida ne’e mos refleta iha Japaun ninia abordajen badezafius dezenvolvimentu global.

Iha ha’u nia primeira vizita ofisial ba Mianmar fulan ida ne’e, ha’u iha oportunidade atu haree prosesu demokratizasaun iha asaun. Ida ne’e halo ha’u rekoñese katak nasaun dezenvolvidu no nasaun dezenvolvimentu sira hasoru dezafiu sira ne’ebe hanesan atu asegura katak sidadaun sira hetan benefisiu husi politika ekonomiku liu husi dalan direta no real. Ida ne’e nu’udar problema ne’ebe sentral husi esforsu hodi halakon kiak no promove dezenvolvimentu, no buat ida ne’ebe ha’u sei deskuti hamutuk ho lideransa Afrikanu no kolega sira seluk iha Konferensia Internasional Tokyo konaba Dezenvolvimentu Afrikanu ba dala V (TICAD V) iha loron 01 – 03 fulan Juñu.

Iha ninia 20˚ ano, konferensia nia organiza hamutuk husi governu Japaun, Komisaun Uniaun Afrikanu, Nasoens Unidas, Programa Desenvolvimentu ONU no Banku Mundial. Ida ne’e lori hamutuk parseiru dezenvolvimentu sira, nasaun doador sira, kompania privadu no organizasaun noun governamental hodi deskuti dezenvolvimentu iha Afrika. Forum ne’e hari’i ho hanoin ida katak atu buka prevene hirarkia “top-down” (ida iha leten no seluk iha kraik) husi modelu doador-benefisiariu no hili liu hodi optaba Afrikanu nu’udar “na’in” no internasional nu’udar “parseiru”.

Japaun iha perspektiva ne’ebe uniku konaba redusaun kiak no dezenvolvimentu ba razaun oi-oin, maizumenus tamba lisaun ne’ebe nia aprende ona husi ninia dalan rasik atu ba modernizasaun. Falta rekursu naturais halo ami foka liu ba rekursu ne’ebe mak importante liu: ami nia ema. Kresimentu ne’e la’os mai deit husi rekursu naturais. Kresimentu hirak ne’e mai husi povu no povu mak sei tane liu husi sira nia koñesimentu, edukasaun, treinamentu, inovasaun no relasaun sosial. Japaun iha istoria forti ida konaba ninia asistensia liu husi dalan bilateral no multilateral, no wainhira ami nia aprosimasaun la’o maka’as ba oin, sentru ba ami nia filosofia mak foka ba dezenvolvimentu rekursu-humanu.

Saida mak dezenvolvimentu rekursu-humanu nia sentidu loloos iha kontekstu ida ne’e? Ha’u sorti tebes bele deskuti konaba kestaun ida ne’e ho Profesor Joseph Stiglitzhusi Universidade Columbia inisiu tinan ne’e, no ami konkorda katak fundasaun importante mak “kresimentuinklusivu,” iha ne’ebe ema hotu iha nasaun ida nia laran tenke sente benefisiu husi kresimentu ekonomiku no la’os ema lubun idadeit.

Dezenvolvimentu rekursu-humanu mos signifika promove demokrasia no rekoñese importansia husi dignidade humana no dezenvolvimentu iha nivel individual ida. Japaun ninia modelu buka atu asegura katak individu hirak ne’e sente kapasitadu no orgullu ho kontribuisaun ne’ebe sira halo ba sosiedade. Ida ne’e inklui mos foku partikular ida ba iha foinsa’e no feto sira ne’ebe sei sai motor ba dezenvolvimentu sira nia asaun nian wainhira fornesidu ho edukasaun nesesariu no bele kapasitadu hodi transforma sistema politika no sosial.

Hamutuk ho dezenvolvimentu rekursu-humanu, infraestrutura mos hala’o papel fundamental ida hodi hamosu ligasaun entre merkadu sira ne’ebe permite benefisiu husi komersiu atu espalla. Ida ne’e mak kombinasaun husi infraestrutura no rekursu humanu ne’ebe oferese baze ida ba investimentu seitor privadu ne’ebe boot liu tan. Japaun ninia komitmentu ba Afrika no TICAD mak nu’udar ezemplu principal ida husi abordajen ne’e. Konferensia tinan ida ne’e foka ba kriasaun ekonomia ne’ebe forti no sustentavel no sosiedade inklusivu no resistente suporta mos ho dame no estabilidade.

Iha mos ênfase forti ida kona ba parseirus publiku-privadas no hetan mos suporta husi setor privada hodi asegura katak nasaun no komunidade Afrikanu sira iha merkadu hirak ne’ebe efisienti iha eskala boot nasaun, rejiaun, no kontinenti – ne’e mak nu’udar prekondisaun importante hodi hasa’e padraun moris, hamenus kiak no hasa’e oportunidade servisu. Legadu positive husi projeitu sira TICAD nian bele haree iha Afrika tomak. Porezemplu, Projeitu Haforsa Agrikultores Hortikultura iha Quênia esplika benefisiu husi efisiensia merkadu hodi asegura katak agrikultor sira kuda buat hirak ne’ebe sira hatene katak sira bele fa’an produtivamente no bele hetan lukru. Projetu ida ne’e responde ba nesesidade atu hametin agrikultor sira nia asesu ba merkadu sira no inklui mos aspeitu sira hanesan merkadoria, nune’e mos produsaun.

Projeitu ida ne’e agora dadaun implementa ihaQuênia larantomak. Afrika sente ona kresimentu impresivu iha tinan hirak ikus ne’e, ho valor mediu 5% kada tinan. Nune’e, haklean integrasaun ekonomia nu’udar rekezitu importante ba kresimentu ne’ebe boot liu tan. Projeitu TICAD nian hanesan “One Stop Border Posts” ka Postus Fronteira Para dala Ida ajuda ona halais prosedimentu Alfândega entre nasaun Afrikanu sira, promove mobilidade no desenvolvimentu rejional. Hafoin sussesu inisiu iha fronteira Zâmbia – Zimbabwe, Agensia Kooperasaun Internasional Japaun agora dadaun suporta hela introdusaun ba eskema sira ne’ebe hanesan iha fronteira diferente 13 iha kontinente tomak.

Japaun mantein nafatin ninia promesa sira. Japaun alkansa ninia promesa sira ne’ebe nia halo ona iha TICAD IV iha tinan 2008 hodi duplika valor mediu tinan-lima ba ninia investimentu direta iha Afrika, ne’ebe sai triplikadu ona iha 2011 nia rohan. TICAD V nia tarjetu sira hanesan ambisiozu liu maibe egualmente viavel. Hanesan mos ho dezafius ekonomiku ne’ebe Japaun hasoru daudaun agora, solusaun rapida sei la sufisienti. Buat ne’ebe persiza mak komitmentu ho laran tomak hodi asegura dezenvolvimentu ekonomiku ne’ebe inklusivu no sustentavel. Ida ne’e komesa ho dezenvolvimentu rekursu-humanu, kriasaun ambiente iha ne’ebe koñesimentu bele hadiak, iha kapasitasaun ba feto no foinsa’e sira no komunidade bele moris.

Tinan ida ne’e Japaun promote ona kontinuasaun $550 miliaun ba estabilidade, dame no dezenvolvimentu iha Afrika. Japaun mos promote ona atu oferese suporta on-the-ground iha kontinente tomak, porezemplu hala’o operasaun sira hodi prevene pirataria iha Largo da Costa Leste Afrika nian no atu oferese asistensia humanitarian iharejiaun Sahel, inklui Mali. Japaun rekoñese nesesidade atu kontribui ba nivel global ida no koopera hamutuk ho ami nia parseiru internasional sira. Ida ne’e mak ha’u nia esperansa sinseru katak ekonomia Japones ne’ebe dinamiku liu no forte sei lori benefisiu signifikante ihaAfrika no iha li’ur.

Shinzo Abe 
Primeiru Ministru Japaun nian

Artikel ne’e tradus hosi Embaixada Japaun nian iha Timor Leste hosi artikel orijinal ne’ebé The Wall Street Journal publika ona iha 31 Maiu 2013.