DÍLI----Direktor Ezekutivu Forum Oraganizasaun Naun Govermental Timor-Leste (FONGTIL) Daniel Santos do Carmo, Informa, FONGTIL Kada semana sempre halo Monitorizasaun ba programa Vasinasaun Iha Timor-Leste husi Monitorizasaun ne’ebé membru hamutuk-12 mak halo Monitorin iha Munisipiu-10 iha Sentru Saúde-14 ho ninia detallu NGO rua nulu resin rua mak Monitorizasaun ba Programa Vasina.

“Kada semana ita sempre halo monitorizasaun ba programa vasina iha Timor-Leste husi monitorizasaun ne’ebé membru nain-12 mak halo monitorin iha munisipiu-10 mak hanesan Kovalima, Lautem, Likisa, Manatutu, Bobonaru, Ermera, Vikeke, baukau, dili no aileu iha sentru saúde-14 ho ninia detallu ngo-12 mak halo monitorizasaun ba programa vasina ,” hatete direktor ezekutivu fongtil daniel santos do carmo ba jornalista sira salaun fongtil kaikoli dili, segunda (13/09).

Nia hatutan, Analiza jeral husi periodu loron 6-9 fulan setembru 2021 detekta katak iha sentru saúde Wailili Munisipiu Baukau mak valor ki’ik liu kompara ho fatin monitizasaun 23, husi komentariu sira no rekomendasaun sira husi organizasaun AUFD hatudu katak partisipasaun komunidade la iha nune’e la konsege iha aktividade vasina ba ita-nia populasaun.

Nia dehan, Iha sorin seluk monitorizasaun mak halo radiu komunidade tokodede iha postu Maubara nomós iha bobonaru litabou nia hatudu resposta pozitivu hanesan postu sira atendimentu preparasaun lojistika, apoiu husi lider komunitariu, taxa partisipasaun, propestiva komunidade no monitorizasaun ba pnc kuaze formatu baze ho di’ak.

Nia haktuir, husi dadus ne’ebé ita iha hatudu katak husi periodu loron 6-9 fulan setembru iha partisipasaun a’as tebes husi parte monitorizasaun katak ekipa halo monitorin deskobre membru komunidade hamutuk 4.546 mak partisipa vasina ne’e rezultadu monitorin ba fatin vasina ba munisipiu sanulu hanesan ohin ha’u temi hatudu taxa partispasaun bo’ot liu iha munisipiu Vikeke.

“Munisipiu vikeke preinese 52% tuir fali mak hanesan Dili, Likisa, Lautem, kovalima, Aileu, enkuantu iha munisipiu sira seluk semana ne’e taxa partisipasaun ki’ik liu, kompara ho semana kotuk numeiru ba komunidade ba vasina doze daruak barak liu iha munispiu Aileu, Dili, Likisa, Kovalima no lautem, kompara ho hirak ne’ebé ba vasina ho doze dahuluk,” dehan nia.

Nia relata, Iha munisipiu Vikeke doze primeiru ne’e desde primeiru iha loron 6-9 ne’e nia sae maka’as, signifika iha taxa partisipasaun populasaun ne’ebé simu vasina ba doze primeiru ne’e ki’ik liu, so iha doze primeiru ne’e kuaze iha munisipiu hotu ema lato’o atus rua, munisipiu tomak iha sentru ne’ebé mak 24 ita monitoriza. “Governu ninia efetividade atu dudu partisipasaun komunidade simu vasina seidauk maximu, tanba ne’e mak ita hare’e semana kotuk ho semana ida ne’e ninia taxa partisipasaun ba doze primeiru ne’e ki’ik liu,” relata nia.

Nia esplika, Doze primeiru sae, tanba ema ba kompleta, maibé populasaun foun ne’ebé hakat ba rejistu naran atu simu vasina hahu menus tuir dadus ne’ebé ita iha, iha sentru 24 munisipiu sanulu ne’e husi data ne’ebé ita koalia ona deskebe ona fatin vasina balun dezempeña di’ak hanesan iha ritabou, maubara, iha sorin seluk hare’e avaliasaun jeral ita sei iha problema kona ba atendimentu.

Nia salienta, Deskobrementu balun ne’ebé ita deskobre iha semana ne’e mak iha sentru saúde railaku atendimentu iha fatin ne’e la’o nafatin, maibé partisipasaun menus, tanba informasaun mak sirkula iha komunidade nia le’et liga ho vasina dala rua mais la lao livre ne’e nafatin rejista katak komunidade hanesan desmotivadu ba simu vasina.

“Sei iha tan fatin lubuk ida inklui sentru saúde iha kailaku munisipiu bobomaru suku miligu ba komunidade sira hakarak vasina, tanb abele halo movimentu livre, kona ba imoprtansia vasina sira ladun preoukupa kona ba sira nia saúde, nune’e iha Aileu aimoruk vasina sempre to’o tarde limite husi atendimentu pesoal sira fahe lato’o ba postu sira,” Salienta nia. (BT)