DÍLI----Koordenador Gabinete de Apoio Sociedade Civil (GASC) Filipe da Costa, Hatete, Dialogu Nasionál ba Simeira Sistema Ai-Han ida ne’e marka história foun importante tebes ba Timor-Leste atu oinsa tur hamutuk konsolida hanoin, konsolida rekursu ba asaun ida de’it kona-ba sistema ai-han iha rai laran nian.

“Ohin Lansamentu Dialogu Nasionál ba Simeira Sistema Ai-Han ida ne’e marka história foun ida importante tebes ba Timor-Leste hodi tur hamutuk atu halo dialogu nasionál ida hodi ko’alia kona-ba sistema ai-han iha ita nia rai, no dialogu ida ne’e importante nune’e Timor-Leste bele konsolida hanoin, konsolida rekursu ba asaun ida de’it atu bele iha sistema ai-han ida de’it,” Hateten Koordenador Gabinete Apoiu Sosiadade Civil Filipe da Costa liu husi ninia apresentasaun iha City-8 Manleuana, Tersa (13/07).

Nia dehan, Iha dialogu ida ne’e ita sei diskute topiku importante ha’at, ne’ebé importante tebes ba Timor-Leste mak liu ba povu Timor-Leste ita sei koa’lia kona-ba sistema ai-han, ita hotu ne’ebé iha salaun ida ne’e ita nia servisu loloron liga hela ba sistema ai-han.

Portantu, GASC halo tiha ona servisu liga ba ai-han mós tanbasa ita halo tan dialogo ida ne’e tanba ita presiza konsolida a’an di’ak liu tan, ita investe tiha ona osan barak, ita lori tiha asistensia barak mai halo tiha servisu lubuk ida, maibé Timor-Leste ita sei iha 36% populasaun moris ho inseguransa ai-han, nune’e mós mal nutrisaun sai a’as teb-tebes, ita mós iha ema barak mak moris iha liñas pobreza nia okos no iha situasaun extinpobertin nia laran,” Relata nia.

Nune’e, Iha mundu sei iha 8 milões populasaun mak la asesu ba ai-han seguru nitrisaun, ita Timor-Leste mós iha 36%, hatudu katak ita sei iha problema bo’ot, alende ita halo investimentu hirak ne’e ho esforsu sira ne’e, ita sei iha objetivu ida katak iha 2030 ita hakarak mundu ida ne’ebé moris livre husi hamlaha, inseguransa ai-han no nutrisaun di’ak 2030.

Nia haktuir, Ohin ita iha 2021, hatudu katak ita mós la iha tempu ne’ebé barak, ita mós la iha rekursu ne’ebé barak, saida mak ita tenki halo agora? bu’at ne’ebé mak ita halo agora mak tenki konsolida ita nia esforsu no konsolida ita nia intervensões, se bele ita hili prioridade ne’ebé a’as liu, di’ak liu, efektivu liu.

“Husi dialogu ida ne’e importante ita difine prioridades importante liu atu nune’e 2030 ita bele to’o iha ne’ebá, atu ita to’o iha 2030 iha Timor-Leste ita presiza konsolida la’os hanoin de’it maibé investe mós, dialogu ida ne’e akontese iha tempu ne’ebé los, tanba iha tempu ne’ebé governu atu prepara hela orsamentu ba tinan oin mai rekomendasões no sujestões sira ne’e bele ajuda governu bele aloka ninia rekursu di’ak liu tan,” Afirma nia.

Enkuantu, Dialogu ida ne’e la’os de’it ba governu Timor-Leste maibé akontese iha tempu ne’ebé antes ita atu halo asembleia jeral Organizasaun Nasões Unidas (ONU), Sekretaria Jeral ONU mak rekomenda mak TL halo asões sira hanesan ne’e, ba dialogu hanesan ne’e mak nia rekomenda, nia manda enviadu espesial ida atu bele fasilita tau hamutuk rekomendasões sira husi país membru sira, husi esteckoler sira antes asembleia jeral ONU.

“Ita-nia dialogu ida ne’e atu kontribui ba ita país, nomos atu kontribui ba mundu, ita nia diskusaun, ita nia dialogu presiza tebes iha dialogu ida ne’e, Timor-Leste hakarak atinji Objetivu Dezenvolvimentu Sustentavel (ODS) Timor-Leste hakarak atu investe iha area ne’ebé mais prioritaria no urjente,” Katak nia.

Nia hateten tan, Hotu-hotu iha salaun ida ne’e responsavel atu ajuda Timor-Leste atu atinji ninia ODS, dialogu ida ne’e hanesan abetura ba prosesu dialogu sira tuir mai Timor-Leste kompremitidu atu halo dialogu Nasionál no Sub-Nasionál, maibé Timor-Leste mós komprimitidu katak sei partisipa iha eventu reijonal no internasionál sira, Timor-Leste sei partisipa iha dialogu Ximeira CPLP, Timor-Leste sei partisipa Pre-Ximeira Roma ita ona delegasaun preparasaun ona atu ba no timor-Leste hakarak partisipa iha Assembleia Mundial iha Novayork.

“Espera atu bele halibur ideias no ita nia hanoin sira atu ita nia representante sira atu iha Asesmbleia Mundial iha Novayork, bele kontribui tanba sei de’it mak representa ita atu apresenta ka partisipa Ximeira Mundial ida ne’e representa ema sira ne’ebé hela iha Timor-Leste, ka ema sira ne’ebé servisu iha Timor, ba ema sira ne’ebé investe ona ninia rekursu asistensia teknika iha Timor, nune’e ideia di’ak, pontos di’ak n’ebé atu sira lori ba rekomenda atu sira lori ba Ximeira ne’e representa duni ita nia servisu di’ak,” Afirma nia. (BT)