DÍLI----Diretor Centru Nasionál Chega (CNC) Hugu Fernandes, Informa, Ohin Chega selebra loron Nasionál Arkivu nian ba dala sanulu resin ne’en ho nia tema “Importansia Husi Patrimoniu Ba Dezenvolvimentu” tanba husi tema ida oinsa ita bele hanoin tinan 16 liuba ona saida mak Arquivo ne’e hasoru.

“Ohin ita selebra tinan 16 wainhira ONU deside 9 de júnu nu’udar loron Nasional arkivu nian pontu importante hanesan tema bot mak Importansia husi Patrimoniu ba Dezenvolvimentu, iha tinan ida ne’e mak aspeitu habit ne’e ita koalia kona ba tranferensia oinsa mak arkivu sira ne’e bele nakloke no bele utiliza,” Hateten Diretor Centru Nasionál Chega(CNC) Hugu Fernandes ba jornalista sira iha salaun Chega Balide Dili, Kuarta (09/06).

Nia hatutan, Ita hotu hatene kada pais ida nia kondisaun diferente, respisaun balun tenki aplika maibé arkivista mundial sira deside katak tenki iha posibiliddade atu arkivu ne’e nakloke ba publiku para asegura trafarensia akontabilidade nomos inportante liu mak oinsa mak uza arkivu ne’e hodi halo politika publiku ne’ebé mak diak.

Nia dehan, Entaun ita aprende husi arkivu ita bele estabelese politika publiku ne’ebé diak, buat at sira ne’e ita tau ses tiha foti mak buat diak , entaun hanoin topiku ida ne’e mak hakarak lori mai seminariu ida ne’e importante mos ohin ita iha resposta katak preokupaaun bot mak instituisaun ne’ebé mak jere arkivu sira mak enkuadramentu juridiku.

“Esbosu sira prontu ona iha tinan ida ne’e iha ona politika entaun arkivu sira bele nakloke hanesan dadaun ne’e iha CNC ita iha politika asesu ne’ebé limitadu ba ema espesifiku ruma, Ami prontu iha tinan ida ne’e nia rohan arkivu sira ne’ebé mak dijitalizadu ona tenki loke, ne’e ba akademista sira, peskijador sira di’ak tan ba ita nia jerasaun foun sira atu aprende,” dehan nia.

Hugu haktuir, centru nasionál Chega iha tinan ne’e hasoru problema mak iha rekursu umanu ne’ebé iha 300 mill dokumentus no bainhira atu koalia ativista presija ema ne’ebé hasain ona universidade hodi bele servisu ho arkivu.

“CNC tinan ida ne’e problema bo’ot primeiru mak iha rekursu, ami iha 300 ital mill dokumentus iha ne’e, maibé ami ativista ida de’it wainhira koalia ativista ema ne’ebé mak hasai eskola iha universidade kona ba oinsa mak servisu ho arkivu, maibé dalaruma hanesan ohin vise ministru hateten hanoin ita servisu aktivu ne’e foti dokumentus ne’e rai iha ne’ebá de’it,” salienta nia.

Nia relata, Timor leste menus tebes ema, segundu planu infra-estrutura, se imi hare’e CNC nia salaun arkivu ne’e la priense kriteira minimu nu’udar sentru arkivu, nune’e tenki seguru husi be’e, ahi, ema ou lidiu mos animal oan sira hanesan ular oan.

Nia salienta, Arkivu ida tuan tebes ita tenki iha kontrolu ba temperatura, entaun ne’e servisu ida komplikadu tebes no nia nesesita infra-estrutura ida ne’e mak di’ak, Tinan ne’e CNC apoiu husi governu ita atu hare’e senrtu arkivu foun, nomeiu ita bele priense kriteira. (BT)